سال ها پیش (1386-1385) در زمان اوج شکوفایی آموزش های فنی و حرفه ای حداقل در حیطه سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور!، طرحی مطرح شد که در صورت اجرا تقریبا متفاوت از روند گذشته اجرای آموزش های مهارتی می شد. اگرچه مطرح کنندگان این طرح در کنار توسعه آموزش های فنی و حرفه ای بدنبال کاربست و انتفاع سیاسی از آن بودند، اما موجب شد مدتی فکر صاحبنظران آموزشی به ویژه در داخل سازمان به آن معطوف شود.
در پیگیری طرح یاد شده، طرح مفهومی جالبی از طرف معاونت پژوهش و برنامه ریزی وقت سازمان[1] تهیه شد، که در نوع خود حرف های تازه ای را ارائه می نمود. هرچند این طرح علیرغم صرف فسفر زیاد!!، که از محتوای آن بر می آمد، چندان مورد توجه مردان سیاست واقع نشد (ما همواره با مشکل برداشت و شناخت سطحی و برشی از آموزش های فنی و حرفه ای نزد مدعیان مواجهیم). جلسات و مکان یابی در ده استان کشور تحت عنوان قطب هم انجام شد[2]. به سفارش طرح مطالعاتی توسط بخش خصوصی نیز صورت گرفت[3] زمین هایی در برخی استان های مشخص شده، اختصاص یافت و طرح هایی متفرقه نیز از طرف علاقمندان هم تهیه شد و سپس با تغییر مدیریتی در سازمان به فراموشی سپرده شد.
اما آنچه در این مختصر بدنبال آن هستیم، تاریخ نگاری نیست و بررسی فرصت ها و تهدیدهای حاصل از اجرای آن نیز نیست! بلکه قصد فقط ثبت مستنداتی برای آیندگان است که اگر دوباره کسانی در صدد احیا طرح باشند. از منظر سابقه و پیشینه موضوع حداقل به مستنداتی دست یابند. لذا در زیر یکی از طرح های ارائه شده بی کم و کاست عینا (دست گردآورنده که رسید بدون ذکر نام مولف بود) جهت هرگونه بهرهبرداری علاقمندان، پژوهشگران و دانشجویان آورده می شود.
طرح دهکده مهارت تبریز
ارائه شده به عنوان طرح پژوهشي به سازمان
مقدمه:
شرايط جديد حاکم بر پيشرفت هاي فناوري در جهان و کشور، ايجاد دهکده هاي مهارت را الزامي مي نمايد. از يک طرف پيشرفت ها و فناوري هاي جديد چنان اند که آموزش مهارت هاي مربوط به آنها مستلزم نيروي انساني با تحصيلات دانشگاهي مي باشد. از طرف ديگر با توجه به سرعت تحولات فناوري در همه زمينه هاي صنعتي، کشاورزي، IT ،و غيره اهميت آموزشهاي کوتاه مدت در مقايسه با آموزش هاي بلند مدت کاملاً محسوس است. همچنين نتايج آموزشهاي دانشگاهي با توجه به عدم همخواني با مهارت هاي مورد نياز بازارکار تا حدودي کمرنگ شده و روز به روز بر تعداد فارغ التحصيلان دانشگاهي که ماحصل چنين آموزشهايي هستند افزوده مي شود.
با توجه به موارد مذکور، جهت همگامي با تحولات ذکر شده که لازمه رشد و شکوفايي کشور ونيل به اهداف توسعه بر اساس سند چشم انداز بيست ساله جمهوري اسلامي ايران مي باشد ، استفاده بهينه از اين سرمايه عظيم انساني و آموزشهاي تخصصي آنها ضروري به نظر مي رسد و در همين راستا طرح دهکده مهارت سازمان آموزش فني و حرفه اي کشور مي تواند گامي بسيار موثر باشد.
WBL(آموزش بر مبنای کار):
تغييرالگوهاي شغلي وکاري باعث نياز به مهارت هاي سطح بالا شده است. انعطاف بيشتر، گستره وسيعي از مهارت ها ، توانايي مديريت وظايف و مديريت بهبود خويشتن از کارکنان انتظار مي رود. مهارت هاي سطوح عالي روز به روز در محيط هاي کاري در حال تغيير و تحول ، اهميت پيدا مي کنند.
تحولات سريع، توجه عمومي قابل ملاحظه اي را نسبت به اين مسئله که سيستم آموزشي ناتوان از آماده سازي مناسب افراد براي کار در شرايط جديد مي باشد، به خود جلب کرده است. براي رفع اين مشکل تلاشهاي گسترده اي جهت اتصال تحصيل و کار به عمل مي آيد.
(Work Based Learning)WBL يا يادگيري بر مبناي کار يک روش اساسي در اين مورد است که بطور فزاينده اي در بخش آموزشي هاي عالي مورد توجه قرار گرفته است. تعريف هاي مختلفي براي WBL ارائه شده است. يک تعريف جامع بصورت زير است :
WBL عبارت است از ادامه آموزش هاي فني و مهندسي که به وظايف روزانه شغلي فرد مرتبط مي شود. اهداف آموزشي در همکاري بين محل کار، شخص و دانشگاه و بر اساس استراتژي محل کار و علايق فرد مورد نظر تعريف مي شوند و اساتيد دانشگاه فرآيند يادگيري را هدايت کرده و در جهت بکار گيري اطلاعات جديد در وظايف روزانه شغلي ، افراد را کمک مي کنند.
WBL به شخص کمک مي کند تا در مورد آينده شغلي اش تصميم بگيرد. با کارفرمايان ارتباط برقرار کند و مهارت هاي لازم در مورد کار آينده اش را ايجاد و يا بهبود بخشد و معلومات دانشگاهي اش را عملي تر، تخصصي تر و پيشرفته تر نمايد. WBL يادگيري بر اساس نياز است. بنابراين يک روش موثر و مناسب براي شرايط امروزي بوده و علايق فردي را تامين مي کند . بين بازار کار و فرد و دانشگاه ارتباط برقرار مي کند و سمت گيري آن حل مسئله (Problem Solution) است.
نتيجه :
دهکده مهارت با بستر سازي مناسب مي تواند پيوند دهنده دانشگاه و بازارکار باشد. با اندکي انطباق مي توان از WBL در دهکده مهارت استفاده کرد. آنچه مي توان در مورد نقش WBL در دهکده مهارت بيان کرد، آموزش بر اساس نياز بازار کار در سطحي عالي تر و با روش هاي آموزشي مناسب تر مي باشد. بطوريکه آموزش هاي آن مشابه آموزش در محيط کار باشد. در اين حالت، دهکده مهارت بخشی از نقش دانشگاه و محيط کار را اجرا می کند. يک روش آموزشي که اخيراً مورد توجه فراوان قرار گرفته است (Project Based Learning)PBL يا يادگيري بر مبناي پروژه است. پروژه ها بر اساس نياز بازار کار تعريف شده و اجرا ميگردند. با اجراي صحيح و منطقي پروژه ها ميتوان موجب شکوفايي خلاقيت ها، تبديل دانسته هاي نظري دانشگاهي به عملي، فروش خدمات، افزايش توان مهارتي، ايجاد ارتباط با بازار کارو پاسخ گويي به نياز هاي آن شد.
اجراي طرح WBL در برخي از دانشگاه هاي خارجي باعث ارتباط بيشتر دانشگاه و صنعت شده است. در واقع در اين طرح برخي از دروس، در خارج از دانشگاه و با حضور در محيط کار بصورت عملی و کاربردی گذرانده شده و جزو واحدهاي درسي محسوب مي شوند. در صورت بستر سازي مناسب و ايجاد فضاهاي کارگاهي پيشرفته و براساس نياز بازار کار و تامين کادر آموزشي متخصص و ماهر، دهکده هاي مهارت مي توانند محل عملی مناسبي براي برخي دروس دانشگاهي باشند که البته نيازمند بررسي در سطوح مديريتي بالاتر مي باشد.
بديهی است موفقيت طرح مذکور مستلزم توجه ويژه به سطح علمی و فنی نيروی انسانی و اساتيد دوره های مربوطه و همچنين ارتباط مداوم و مستمر آنها با مراکز علمی و دانشگاهی معتبر خارج از کشور می باشد. در صورت تحقق اين موضوع، دهکده مهارت، به محلی علمی، فنی، تحقيقاتی و آموزشی تبديل خواهد شد که آموزشها و خدمات آن در سطحی بالاتر و نيز پيشروتر از مراکز صنعتی داخلی قابل ارائه خواهد بود.
منابع:
- Ø تاسيس دهکده مهارت راهکار اعتلا آموزشهای مهارتی برای آينده - حميد منصورنيا
- Ø سند تاسيس دهکده ملی مهارت – رسانه های ارتباطی نقره
- Ø Understanding Work Based Learning- Flemming K. Fink & others
- Ø Work Based Learning-Chris Pitchess
Work Based Learning-Iain Nixon
[1] مهندس حمید منصورنیا (معاون پژوهش و برنامه ریزی سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور 1386 - 1380)
[2] قطب 1 – مازندران (کشاورزی، دام، گردشگری، چوب و کاغذ، دخانی)، قطب 2 – آذربایجان شرقی(صنایه ساخت و تولید، غذایی و تبدیلی، ماشینی)، قطب 3 – اصفهان(صنایع سنگین و شیمیایی، نساجی، فلزی و صنایع دستی)، قطب 4 – فارس (برق و الکترونیک، کامپیوتر، IT و فن آوری اطلاعات)، قطب 5 – خراسان (صنایع غذایی و تبدیلی، بیوتکنولوژی و بازرگانی )، قطب 6 – همدان (صنایع چرم، گردشگری و مالی)، قطب 7 – کرمان (معاون و صنایع دریایی)، قطب 8 - استان مرکزی(صنایع کانی غیرفلزی و صنایع پلاستیک و غیر پلاستیک)، قطب 9 – خورستان (صنایع نفت، گاز و پتروشیمی)– قطب 10 – قزوین (صنایع شیمیائی، خودروسازی و قطعه سازی)هریک از قب ها شامل چند استان همجوار آن نیز محسوب می شد.
[3] رسانه ارتباطی نقره (15 مهر ماه 1385)
این وبلاگ با هدف کمک به اعتلای آموزش های فنی و حرفه ای در ایران و نیز توسعه و ارتقا فرهنگ فنی جامعه راه اندازی شده است. با توجه به فقر منابع علمی و نارسایی های موجود در آموزش های فنی و حرفه ای‘ وبلاگ بدنبال جلب نظر و دیدگاه صاحبنظران امر بوده تا با یاری خدواند متعال در مدیریت نظام آموزش های فنی و حرفه ای گشایش اساسی صورت گیرد.