آموزش های فنی و حرفه ای

آموزش الكترونيك[1]‘ يا به عبارتي آموزش مجازي و يا آموزش از راه دور‘ در كشور ما روشي نو در نظام آموزشي تلقي مي گردد. در اين روش كه با استفاده از  فناوري اطلاعات و ارتباطات ارائه مي شود در كشورهاي پيشرفته از سالهاي پيش در قالب دانشگاههاي مجازي راه تكامل خود را طي نموده است. اين فناوري با تغييرات جدي كه در روش ها و رويكردهاي آموزشي ايجاد كرده است‘ توانسته است تا حد چشمگيري بازدهي نظام هاي آموزشي را افزايش دهد و امكان دسترسي آسان و ارزان به خدمات آموزشي را براي همگان ميسر سازد.  اما اين موضوع در زمينه آموزش هاي فني و حرفه اي جاي تامل دارد. نياز به فراگيري يدي و كاربرد دست‘  استفاده كامل از مهارت آموزي الكترونيك را دچار شك و ترديد نموده است .

از آنجا كه آموزش الكترونيك با شعار «آموزش براي همه» با سرعت بالايي در سطح جوامع گسترش يافت و فراگيران به علت قابليت ها و ويژگي هاي خاص خود مانند عدم محدوديت زماني‘ جغرافيايي و سني و دولت ها به علت صرفه جويي در هزينه ها‘ كاهش بدنه و ساختار دولت و رفع كمبود امكانات و فضاي آموزشي استقبال قابل توجهي را از اين آموزش هاي الكترونيك نموده اند. لذا تعميم اين نوع آموزش به آموزش هاي مهارتي كه داراي هزينه بري بسيار بالاتر‘ فضا و امكانات بيشتر‘ مادام العمر بودن و در نتيجه بالا بودن تقاضا را با خود دارد را  ضرورتي حياتي در توسعه آموزش ها محسوب مي نمايند. طبيعتا استفاده از اين فناوري را در آموزش هاي فني و حرفه اي را نيز خواهانند.

سیر پیدایش و تحول آموزش مجازی

            تاریخ تفكر آموزش از راه‌دور را باید در اواسط قرن بیستم جستجو كرد. ایده آموزش غیرحضوری كه پیشینه تاریخی آموزش اینترنتی یا دانشگاه مجازی قلمداد می ‌شود، به طرح دانشگاه آزاد (open university) كه از سوی كشور انگلیس مطرح گردید، مربوط می‌شود. براساس این طرح، متقاضیان با استفاده از برنامه‌های تلویزیونی، آموزش‌های علمی لازم را می‌گذراندند و سپس مدرك دریافت می‌كردند. همچنین با ابداع مفهوم ”كلینیك آزاد“ در ایالات متحده آمریكا در دهه 1960 و با راه‌اندازی كارگاه مشورتی و كرسی‌های آموزشی در داخل این كشور، گام عملی بزرگتری در این زمینه برداشته شد. در دهه هفتاد میلادی با توجه به دسترسی گسترده و عمومی به كامپیوتر در آمریكا، تدریس غیرحضوری با استفاده از شیوه‌ای تحت عنوان «modem bulletin board»  رایج شد و برای اولین بار، ارائه واحدهای درسی به صورت «on line» در اوایل دهه 1980 توسط یكی از بنیانگذاران دانشگاه مجازی در ایالات متحده آمریكا ابداع گردید. در سال 1988 برای اولین بار یك برنامه نرم‌افزاری قدرتمند كه بیانگر تحول انقلابی در سیستم الكترونیكی بود، تحت عنوان «استاد دیجیتالی» (Digital-Prophessor) كه یكی از موارد استفاده اولیه از كامپیوتر تلفنی در امور آموزشی را پیشنهاد می‌كرد، در آمریكا مورد استفاده قرار گرفت. از آن زمان تاكنون، دانشگاه مجازی تحولات زیادی را پشت‌سر گذاشته است؛ از جمله در سال 1995 مراكز علمی ـ آموزشی آمریكا با ایجاد تغییراتی در این سیستم و تقویت آن، به امكان گسترش شیوه آموزش الكترونیكی به سراسر دنیا دست یافته‌اند. اگرچه در ابتدای كار، افكار عمومی، كمپ‌ها و وب‌سایت‌های جهانی، از جمله سایت‌های مربوط به آموزش مجازی را هوس زودگذر «‍Passimg fad» تلقی می‌كردند، اما امروزه شاهد ایجاد صدها سایت آموزشی با قابلیت ارائه بیش از پانصد عنوان درسی كم هزینه بر روی اینترنت جهانی هستیم كه موضوعات بسیار گسترده و متفاوت علمی را تحت پوشش خود قرار داده‌اند. طبق یك برآورد آماری، بیش از یك میلیارد نفر در سراسر دنیا به اینترنت دسترسی داشته و به آن ملحق شده‌اند و یك میلیون نفر از آنها به سیستم آموزشی الكترونیكی دانشگاه‌های معتبر دنیا پیوسته و از این طریق به ادامه تحصیل پرداخته‌اند. بنابراین می‌توان ادعا كرد كه در سطح بین‌المللی و با استفاده از تكنولوژی مدرن ارتباطات، یك مجمع جهانی یادگیری ایجاد شده است كه نه تنها مراكز مختلف علمی، بلكه استادان و حتی دانشجویان رشته‌های مختلف علمی را با یكدیگر آشنا می‌كند و توان علمی ـ آموزشی آنان را بدون محدودیت زمانی و مكانی مورد استفاده مشترك قرار می‌دهد. بی‌تردید، در آینده نزدیك، آموزش غیرحضوری بیشترین فضا را در اینترنت اشغال خواهد كرد.

تعاريف

مهارت آموزي الكترونيك

عبارت است از فرآيند مهارت آموزي مستقل با درجه انعطاف بالا به منظور فراهم سازي فرصت هاي برابر براي همگان و از ميان برداشتن موانع دسترسي و تساوي افراد جامعه به مهارت آموزي‘  عمده حرفه هاي آموزشي با استفاده از سامانه هاي چند رسانه اي و فناوري اطلاعات و ارتباطات .

اين فرآيند ويژگي هايي دارد:

1 – جدايي ياد دهنده و ياد گيرنده (مربي و كارآموز) از يكديگر‘ هم از نظر مكاني و هم از نظر زماني

2 – ايجاد يا ارتقا مهارت به وسيله سيستم نه مربي

3 – استفاده از ابزارهاي ارتباطي جديد در مهارت آموزي

4 – تامين ارتباط دو سويه ميان سازمان ياددهنده (مركز آموزشي) و يادگيرنده (كارآموز)

5 – مشاركت مربي در شكل صنعتي شده از فرآيند مهارت آموزي به عنوان عامل اصلي در آموزش

6 – فردي و خصوصي شدن مهارت آموزي (در اين نظام كارآموز تعيين كننده زمان و مكان فراگيري مهارت است).

علل استفاده از مهارت آموزي مجازي در كشور

فناوري هاي يادگيري مبتني بر كامپيوتر و وب كه در سايه توسعه شبكه هاي جهاني امكان پذير شده است‘ راه را بر ظهور شيوه هاي نوين آموزش هموار ساخته است. امروزه روند سرمايه گذاري بر نظام آموزش الكترونيك در كشورمان به سوي جايگزيني بر  سرمايه گذاري نظام هاي سنتي پيش مي برد.  دلايل رويكرد دولت به اين نظام به علل :

     1 – پراكندگي گسترده جغرافيايي كشور

2 – وجود تقاضاي بالا براي آموزش در جامعه

3 – رفع مشكل مكان‘ زمان‘ سن و هزينه فراگيري آموزش ها

4 – وجود برخي محدوديت هاي اجتماعي حاكم بر بخشي از جامعه در دسترسي زنان به محيط هاي آموزشي

5 – نياز به مادام العمر كردن برخي آموزش ها از جمله آموزش هاي مهارتي

اهداف آموزشي مهارت آموزي مجازي

1 – همگاني كردن مهارت آموزي و ارتقا فرهنگ فني جامعه

2 – كاهش محدوديت در پذيرش كارآموزان و فراهم سازي امكان مهارت آموزي براي كليه علاقمندان

3 – گسترش دانش و مهارت آموزي فرا سوي زمان‘ مكان و سن

4 – كاهش هزينه هاي عمراني و جاري

5 – افزايش توان رقابتي كشور در مهارت هاي تكنولوژيكي

6 – شكوفايي استعدادها و خلاقيت ها

تفاوت آموزش مجازي با آموزش سنتي

فرآیند آموزش
رویکرد سنتی: یک روش و محتوی آموزشی برای همه
رویکرد مدرن: روش و محتوی آموزشی سفارشی شده برای هر  آموزش يا مهارت آموزي
زمان آموزش
رویکرد سنتی : یک بازه زمانی برای همه
رویکرد مدرن : بازه زمانی که توسط كار آموز يا دانش تعیین می شود
محل آموزشی
رویکرد سنتی : یک مکان خاص برای همه
رویکرد مدرن : هر مکانی که كارآموز يا دانش آموز بتواند به مطالب آموزشی دسترسی پیدا کند

 دامنه آموزش الکترونیک

مهارت آموزي الكترونيك دامنه گسترده ای دارد و بسته به نوع استفاده و امکانات به چند دسته تقسیم می شود.

1. آموزش بر پایه وب: در این روش مهارت آموزي  از طریق اینترنت خواهد بود. در اکثر موارد آزمون ها و ارائه گواهينامه هم از طریق الکترونيکی و وب است. کلاس های كارگاهي، یادداشت های درس، جزوه ها، اتاق بحث، پست الکترونیکی و غیره جزء ویژگی های این روش هستند و همگی برروی وب ذخیره می شوند. البته به علت انعطاف پذیری فوق العاده آموزش الکترونیک می توان نحوه آموزش را به طریق دلخواه، مناسب با فعالیت‘ شرایط موجود و امکانات طراحی و پیاده سازی کرد

 2. آموزش مبتنی بر کامپیوتر: در این روش احتیاجی به اتصال به اینترنت و حتی به شبکه نیز نیست. مگر در موارد خاص. در این روش اطلاعات بروی یک واسط الکترونیکی ذخیره می شود و کاربر با استفاده از یک کامپیوتر یا ابزار خواننده آن واسط الکترونیکی می تواند از آن استفاده کند. یک مثال متعارف آن استفاده ازCD آموزشی است که در کشور خودمان بسیار از آن استفاده می شود
3. آموزش از طریق وسایل و ابزار دیجیتال همراه: آموزشی است که از طریق و سایل و ابزارهای دیجیتالی همراه از جمله PDA و Tablet PC و ... ارائه می شود.

4. آموزش از طریق تلفن همراه: آموزشی است که کاملا جدید است و تقریبا می تواند در گروه بالا قرار گیرد اما به علت افزایش تعداد افراد دارنده تلفن همراه و تمرکز بروی این روش که به mlearning شهرت یافته دسته ای جدا برای آن در نظر گرفته می شود. به خوبی می توان این روش را پیاده سازی کرد.[2]

دسته بندی نوع مهارت آموزي

کلا نوع یادگیری را می توان به سه دسته تقسیم کرد:
1. فراگيري  شخصی
2. فراگيري جمعی
3. فرا گيري به روش كلاس هاي مجازی

1. فراگیری شخصی : در این دسته فرد رشته مورد علاقه خود را انتخاب می کند و در محیط اطراف خود مخصوصا اینترنت به دنبال اطلاعات مرتبط با آن می گردد و در آن زمینه تحقیق می کند سپس سوالات خود را از اساتید آن رشته به صورت offline می پرسد.
2. فراگیری جمعی : در این دسته شرایطی برای افراد مهیا می شود تا با یک دیگر و اساتید خود ارتباط بر قرار کنند. از جمله این ابزار Forum و chat و غیره است. در این روش معمولا زمان شروع و خاتمه دوره آموزشی و امتحانات برای همه آن گروه یکسان است.
3.  فراگيري به روش کلاس های مجازی : در این دسته شرایط کاملا مانند کلاس درس است و حتی در بعضی از موارد در کلاس های فيزیکی برگزار می شود. در این جا از ویدئو کنفرانس و به جای تخته سیاه از یک ویدئو پروژکتور استفاده می شود. گاهی از اوقات برای هر فرد یک کامپیوتر در نظر گرفته می شود و ارتباط ویدئویی از طریق صفحه نمایشگر و دوربین یا وب کم خواهد بود و هر کسی می تواند از طریق کامپیوتر با مربي يا استاد ارتباط برقرار کند. این روش مخصوصا برای برگزاری کلاس هایی که استاد مربوط به آن درس به تعداد کافی موجود نیست و امکان جابه جایی اساتید هم وجود ندارد مفید می باشد به ویژه برا ی حرفه هاي با تكنولوژي بالا. شاخه ای از این دسته در پزشکی از راه دور نیز استفاده می شود.
مقایسه فراگیری از طریق آموزش الکترونیک و فراگیری در کلاس هاي سنتي
سعی شده است کلاس ها مجازی همانند کلاس های واقعی ایجاد شود اما برای اهداف آموزش الکترونیکی تغییر یافته و منعطف تر شده اند.نحوه ارائه درس باعث تعییر در نحوه فراگیری و مطالب آموزشی شده است. متون درسی، نحوه انتخاب آن ها و آموزش آن ها با آموزش سنتی متفاوت است.
مزیت های آموزش الکترونیک

1. نیازی به صرف وقت و حضور در کارگاه نیست.
2. برخورداری از یک روش مطالعه انعطاف پذیر که مطابق نیاز كارآموز است.
3. سرعت مطالعه دست كارآموز است.
4. مانند کلاس های درسی برنامه آموزشی، راهنمایی درس ، دروس مرجع و ... وجود دارد.
5. مي توان در مطالعه به صورت online از مزایای کار گروهی بهره مند شد.
6. کنجکاوی و ابتکار بیشتر و دسترسی به تکنولوژی های جدید.
7. اطلاعات به روز است و از اطلاعات به روز می توان استفاده
8. ارزیابی به صورت online است.
9. می توانید هر کجا که باشید مدرک خود را از طریق اینترنت به دیگران و رییس خود نشان دهید.
10. می توانید بیش از یک درس یا رشته را فرا گیرید.
11. آموزش الکترونیک را با استفاده از هر فراهم کننده خدمات اینترنتی و بدون محدودیت می توان به کار برد. اما ارائه دهنده دروس می تواند از یک اینترانت برای این کار استفاده کند که در این صورت محدوده آموزش محلی خواهد بود.
12. می توان از هر مرورگری برای آموزش الکترونیک استفاده کرد به شرط اینکه برنامه های سایت با plug in های مرورگر مطابقت نماید. مثلا حمایت مرورگر از کدهای جاوا.
13. در هر زمان میتوان یاد گرفت.
14. در هر مکانی امکان یادگیری وجود دارد.
15. هزینه های یادگیری کاهش می یابد.
16. مهارت را عموم مردم می توانند بدست آورند.
17. نتیجه مهارت آموزي سریعتر مشخص می شود.
18. با استفاده از امکانات Multimedia مطالب بیشتر در ذهن می ماند.

منابع و مآخذ:

-         سايت دانشگاه مجازي ايران

-         سايت دانشگاه پيام نور

-         سايت دانشگاه مجازي  زير مجموعه  دانشگاه تهران