رسالت و اهداف یونسکو

کارکردها: یونسکو در اجرای رسالت خود و در ارتباط با جامعة بین‌المللی پنج وظيفة اصلي بر عهده دارد:
آزمايشگاه عقايد: يونسكو به مثابة كانوني فكري به عنوان مرکز جهانی مبادله اطلاعات و آزمایشگاه ایده‌ها فعالیت می‌کند و مطالعات آینده نگرانه انجام می‌دهد. 

هنجارسازي: یونسکو نقش سازمان معیارگذار و ناظر جهانی را بر عهده دارد و به صورت‌بندي مسائل فكري، هنجاري و اخلاقي از طریق تدوین دستور‌العمل‌ها، توصیه‌ها و کنوانسیون‌های بین‌المللی می‌پردازد.

مرکز مبادلة اطلاعات: يونسكو مانند سایر نهادهای تخصصی نظام ملل متحد، حافظ و امانت‌دار دانشِ به دست آمده در گسترة فعالیت‌هاي خود است و به عنوان مرکز اصلی مبادلة اطلاعات، در زمينة گردآوري اطلاعات از کشورهای عضو و تبادل و اشاعة برابر و عادلانه در بین آن‌ها فعالیت می‌کند.

ظرفيت‌سازي: اين سازمان از طریق فعالیت‌های آموزشی، علمی و فرهنگی كه در کشورهای عضو انجام مي‌دهد تلاش مي‌كند توان فنی، علمی و انسانی آ‌‌ن‌ها را برای مشارکت فعال در زمينه‌هاي فعاليت خود، و نیز پرکردن شکاف علمی بین کشورهای شمال و جنوب تقویت نماید. 

تسهيل‌كنندة همكاري‌هاي بين‌المللي: يونسكو از طریق دفاتری که در سراسر جهان دارد، از مشروعیت سیاسی و توانمندي لازم برای اجرای برنامه‌هايش در سطوح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی برخوردار است. بر این اساس، يونسكو نقش تسهيل‌كننده‌اي در همكاري‌های بین‌المللی دارد و اجراي مؤثر طرح‌ها را تضمين می‌كند.

 

اركان يونسكو

كنفرانس عمومي:

عالی‌ترین مرجع تصمیم‌گیری یونسکو است که هر دو سال یك‌بار در مقر سازمان در پاریس با شرکت نمايندگان کشورهای عضو، سازمان‌های وابسته و ناظران بین‌المللی به منظور تعیین سیاست‌ها و خط‌مشی‌های سازمان و موارد دیگری که در اساسنامه پیش‌بینی شده است، تشکیل می‌شود. در این کنفرانس در مورد انتخاب اعضای شورای اجرایی، انتخاب مدیر کل و شوراها، کمیته‌ها و نهادهای وابسته و تصمیم‌گیری در مورد پیشبرد اجرای قطعنامه‌ها یا بیانیه‌های بین‌المللی در کشورهای عضو بحث و تبادل نظر می‌شود. این اقدام، با اظهار نظر و مشارکت هیئت‌های نمایندگی کشورهاـ بر اساس این اصل که هر کشور دارای یک حق رأی است ـ صورت مي‌گيرد.
شوراي اجرايي:

ارگان نظارتی یونسکو در اجرای برنامه‌ها و تصمیمات کنفرانس عمومی است که 58 عضو آن براي دوره‌اي چهارساله توسط كنفرانس عمومي انتخاب مي‌شوند. شوراي اجرايي مسئوليت تدارک دستور کار کنفرانس عمومی، بررسی برنامة کار سازمان و نظارت بر جذب و صرف بودجة برآورد شده توسط مدیرکل را بر عهده دارد که باید بر این اساس توصیه‌هایی به کنفرانس عمومی ارائه دهد.
دبيرخانه:

مسئول اجراي برنامه‌هاي يونسكو و شامل مديركل و كاركنان است. مدیرکل، مدیر اجرایی سازمان محسوب می‌شود که هر چهار سال یکبار بر اساس توصیه‌های شورای اجرایی توسط کنفرانس عمومی انتخاب می‌شود. دبیرخانة یونسکو از بخش‌های برنامه‌ای، پشتیبانی و خدماتی تشکیل شده است.

بخش‌های برنامه‌ای:

این بخش‌ها مطابق با پنج زمینة اصلی فعالیت سازمان یعنی آموزش، علوم طبیعی، علوم‌اجتماعی و انسانی، فرهنگ و ارتباطات و اطلاعات شکل گرفته‌اند که هماهنگی‌های لازم را براي پیشبرد و اجرای طرح‌ها و برنامه‌های یونسکو در حوزه‌های خاص موضوعی با همکاری کمیسیون‌های ملی و دفاتر منطقه‌ای و خوشه‌ای به عمل مي‌آورند.

بخش‌های پشتیبانی: این حوزه شامل بخش‌های همکاری و روابط خارجی و بخش اداری است که زمینه‌های لازم را برای اجرای فعالیت بخش‌های برنامه‌ای فراهم می‌سازد.

بخش‌های خدماتی:

این بخش‌ها که واحدهای متعددی را در بر می‌گیرد  شامل دبیرخانه‌های کنفرانس عمومی و شورای اجرایی، دفتر معیارهای بین‌المللی و امور حقوقی، دفتر اخلاق، دفتر برنامه‌ریزی راهبردی و....مي‌باشند.


کمیسیون‌های ملی:

طبق مادة 7 اساسنامة يونسكو، كشورهاي عضو به منظور مشاركت نهادهاي علمي، آموزشي و فرهنگي خود در برنامه‌ها و فعاليت‌هاي يونسكو، مي‌توانند به تشكيل كميسيون‌های ملي اقدام كنند. کمیسیون‌های ملی، نهادهای رابط کشورها با یونسکو در اجرای طرح‌ها و برنامه‌های تصویب شده و پیشبرد اهداف و تعهدات بین‌المللی در خصوص اجرای توصیه‌ها و کنوانسیون‌ها هستند. در حال حاضر 195 کمیسیون ملی در کشورهای عضو یونسکو، در مناطق مختلف جهان وجود دارد.

برنامه‌ریزی راهبردی: راهبرد میان‌مدت شش ساله و برنامه و بودجة دو ساله

راهبرد میان‌مدت شش ساله: یونسکو هر شش سال یکبار راهبرد میان‌مدت را تنظیم و اهداف راهبردی و نتایج مورد انتظار فعالیت‌هاي سازمان را مشخص می‌کند. راهبرد میان‌مدت 2013-2008 یونسکو که در سی و چهارمین کنفرانس عمومی (اکتبر- نوامبر 2007) به تصویب کشورهای عضو رسید، رویکرد راهبردی و چارچوب برنامه‌ای فعالیت‌های یونسکو را در همة زمینه‌ها در سطوح ملی، محلی، منطقه‌ای و بین‌المللی برای شش سال آینده مشخص می‌کند. این راهبرد بر اساس پنج هدف فراگیر و برنامه‌محور شکل گرفته که عبارت‌ است از :

•    تأمين آموزش كيفي براي همه و يادگيري  مادام العمر؛

•    به كارگيري دانش و سياست‌ علمي در خدمت توسعة پايدار؛

•    مقابله با چالش‌هاي جديد اخلاقي و اجتماعی؛

•    تقويت‌ تنوع فرهنگي، گفت‌وگوي بين فرهنگي و فرهنگ صلح؛

•    ايجاد جوامع دانش‌مدار فراگير به كمك اطلاعات و ارتباطات

برنامه و بودجة دو ساله:

اين برنامه بر مبنای راهبرد میان‌مدت شش‌ساله تنظیم می‌شود و شامل نتایج مورد انتظار قابل اندازه‌گیری، شاخص‌ها و معیارهای اجرایی و نشانگرهای اثربخشی مناسب برای هر یک از محورهای عمل مطابق با پنج برنامه اصلی یونسکو است. برنامه و بودجة 2009-2008 یونسکو که در سی و چهارمین کنفرانس عمومی یونسکو به تصویب رسید، اولویت‌ها و محورهای اصلی فعالیت را مطابق با دستور كار پنج حوزة اصلی برنامه‌اي سازمان يعني آموزش، علوم طبیعی، علوم اجتماعی و انسانی، فرهنگ و ارتباطات مشخص می‌کند.

 

برنامه ها، دستور كار و اولویت‌ها

آموزش:

يونسكو از بدو تشکیل تاكنون براي بهبود و ارتقای امر آموزش در جهان از طریق مشاوره‌های فنی، معیارگذاری، طرح‌های ابتکاری، ظرفیت‌سازی و شبکه‌ای كردن نهادهای آموزشی فعالیت می‌کند. اولویت‌های آموزشی یونسکو عبارت است از :
- آموزش پايه براي همه با تأكيد بر سوادآموزي، آموزش پيشگيري از HIV/AIDS و آموزش معلمان؛

-          آموزش متوسطه، آموزش فنی و حرفه‌ای و آموزش علم و فناوری؛

-          آموزش عالي.

علوم‌ طبیعی:

يونسكو در این حوزه، به توانمندسازي ظرفيت کشورهای در حال توسعه و توسعه نیافته در زمینة علوم، مهندسی و فناوری کمک می‌کند و چند برنامة بین‌المللی را برای شناخت، ارزیابی و مدیریت بهتر نظام‌های زمین طراحی کرده است.

اولویت‌های یونسکو در مورد علوم طبیعی: 

-          آب و بوم‌سازگان‌های وابسته؛ اقیانوس‌ها ؛

-          ظرفیت‌سازی در علوم پایه و مهندسی، تدوین سیاست‌های علمی و ترویج فرهنگ حفاظت؛

-          ارتقای کاربرد علوم، مهندسی و فناوری‌های متناسب برای توسعة پایدار؛

-    مدیریت و استفاده از منابع طبیعی، آمادگي براي مقابله با بلایای طبیعی و کاهش اثرات زیانبار آن‌ها و منابع تجدیدپذیر انرژی.
علوم‌انساني و اجتماعي:

این بخش از علوم، نقشی اساسی در شناخت و تفسیر فضاهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی ایفا مي‌كنند و با شناسایی روند تغییرات و تحولات، محورهای عمل و فعالیت سازمان را مشخص می‌نمايند. اولویت‌های یونسکو در زمینة علوم اجتماعی و انسانی:
-    اخلاق علم و فناوري با تأكيد بر اخلاق زيستي؛

-          ارتقای حقوق بشر و مبارزه با تمامي اشکال تبعيض، نژادپرستی، بیگانه هراسی و نابردباری‌های وابسته؛

-          فلسفه، علوم انسانی، دموکراسی و گسترش امنیت انسانی؛

-          مديريت تحولات اجتماعي .


فرهنگ:

احترام به فرهنگ‌ها و حفظ آن‌ها و تضمین اینکه فرهنگ‌های مختلف به یکدیگر احترام گذارند و براي حفظ یکدیگر بکوشند، به گونه‌اي که در عین تعامل و نزدیکی، تنوع و وحدت آنها حفظ شود، به عهدة یونسکو و شرکای آن است.

اولویت‌های یونسکو در زمینة فرهنگ:

-          ترويج تنوع فرهنگي با تأكيد ويژه بر ميراث فرهنگي معنوي و مادي؛

-          سياست‌گذاري‌هاي فرهنگي و درك و گفت‌وگوي بين مذهبي و بين فرهنگي؛

-    صنايع فرهنگي، خلاقیت‌ها و بيان‌هاي هنري.


ارتباطات و اطلاعات:

برنامة ارتباطات و اطلاعات ملهم از اساسنامة یونسکو است که سازمان را ملزم به ترویج جریان آزاد عقاید از طریق کلام و تصویر کرده است. هدف اصلی یونسکو ایجاد جامعه‌اي دانش مدار بر اساس دسترسي آزاد به اطلاعات و توجه به همة ابعاد اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی مربوط به ارتباطات و اطلاعات در چارچوب توسعة پایدار است.

اولویت‌های یونسکو در مورد ارتباطات و اطلاعات:

-          توانمندسازي مردم از طريق دسترسي به دانش و اطلاعات با تأكيد ويژه بر آزادي بيان؛

 ـ    توسعة ارتباطات؛

ـ     گسترش كاربرد فناوری‌های جدید اطلاعاتی و ارتباطی در حوزه‌هاي آموزش، علوم و فرهنگ.

 

مناقشات و اصلاحات

یونسکو در برخی کشورها مانند ایالات متحده، بریتانیا و سنگاپور در راس مناقشات قرار داشته‌است. در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، حمایت یونسکو از ایجاد «نظم نوین اطلاعات در جهان» و گزارش مک براید مبنی بر دموکرات کردن رسانه‌ها و ایجاد فضای مناسب برای دسترسی آسان به اطلاعات به شدت در این کشورها مورد انتقاد قرار گرفت و این کشورها این روند را تلاشی برای مقابله با آزادی مطبوعات دانستند. برخی کشورهای غربی یونسکو را پایگاه کمونیست و کشورهای جهان سوم برای حمله به جهان غرب می‌دانستند. در سال ۱۹۸۴، ایالات متحده در اعتراض به روند موجود از یونسکو استعفا داد و فعالیت‌هایش را به حالت تعلیق درآورد و بریتانیا و سنگاپور هم در سال‌های ۱۹۸۵ و ۱۹۸۶ به آمریکا ملحق شدند. با تغییر دولت بریتانیا در سال ۱۹۹۷ این کشور مجدداً به یونسکو پیوست و ایالات متحده هم در سال ۲۰۰۳ مجدداً به این سازمان محلق شد. در طی این سالها، اصلاحات اساسی در این سازمان انجام شد.

برخی از این تغییرات عبارتند از: تعداد شعبات یونسکو به نصف کاهش پیدا کرد و در نتیجه تعداد مدیران کل نیز از ۲۰۰ نفر به ۱۰۰ نفر کاهش پیدا کرد. تعداد کارمندان این سازمان هم در سراسر جهان به حدود ۲۰۰۰ نفر رسید. در همین حین، برخی از ساختارهای مدیریتی موازی شامل ۳۵ پست مشاوره ارشد از چارت سازمان حذف شدند. از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۳ تعداد دویست و نه سفر کارمندی صورت گرفت و کمبود بودجه ده میلیون دلاری این سازمان برطرف شد. با کاهش تعداد مدیران ارشد به نصف، هرم مدیریتی این سازمان که یکی از بلندترین هرم‌های سازمانی سازمان ملل محسوب می‌شد کوچکتر شد و «تورم» پست‌های سازمانی که در بالای هرم دیده می‌شد به پایین هرم منتقل شد. استخدام رقابتی، تشویق کارمندان بر اساس عملکرد آنها، آموزش مدیران مورد توجه قرار گرفت. سیستم‌های SAP و SISTER برای برنامه ریزی مدیریتی و مالی شفاف مبتنی بر نتایج حاصل مورد استفاده قرار گرفتند. در سال ۲۰۰۱، خدمات بررسی داخلی IOS شکل گرفت تا با توجه به نتایج حاصل از پروژه‌های قبلی راه برای اصللاح پروژه‌های جدید هموار شود. در واقع عملکرد اصلی IOS بیشتر حسابرسی است تا بررسی برنامه‌ها و این خدمات در حقیقت شامل حسابرسی دفاتر مختلف یونسکو و توجه به نحوه مدیریت برنامه‌ها می‌شود و به سودمند بودن یا نبودن پروژه‌های در دست اجرا توجهی ندارد. انسجام برنامه‌ها و ارتباط منطقی بین آنها یکی از چالش‌های یونسکو در دنیای امروزی است. یکی از دلایل اصلی بروز این چالش امکان مدیریت پروژه‌ها توسط دفاتر مختلف یونسکو (دفاتر و بخش‌های اصلی در مقر اصلی یونسکو در پاریس، دفاتر منطقه‌ای و خوشه‌ای یونسکو و موسسات بین المللی) که بین آنها ارتباط موثر و همکاری لازم وجود ندارد.

 شبکه‌های تخصصی یونسکو

تحقق وظایف و کارکردهای یونسکو، مستلزم ایجاد نوعی همکاری و هماهنگي بین نهادها و شبكه‌هاي متفاوت اجتماعی است. یونسکو براي ترویج ایده‌ها و ارزش‌های خود، شبكه‌هايي را در سطوح ملی، محلی و بین‌المللی گرد هم آورده که عبارت است از :

- کمیته‌های مشورتی و شوراها و کمیسیون‌های بین‌المللی و بین‌الدولی: این کمیته‌ها با مشارکت کشورهای عضو یونسکو در حوزه‌های خاص تشکیل می‌شوند و وظیفة مدیریت، برنامه‌ریزی و نظارت بر اجرای برنامه‌ها را در جهان بر عهده دارند. عنوان برخی از این کمیته‌ها و شوراها به اين قرار است: كميتة بين‌الدول تربيت‌بدني و ورزش، شوراي دفتر بين‌المللي آموزش، شوراي بين‌الدول برنامة بين‌المللي آب‌شناسي، شوراي هماهنگي بين‌المللي برنامة انسان و كرة مسكون، كميتة بين‌الدول استرداد اموال فرهنگي، شوراي بين‌الدول برنامة بين‌المللي توسعة ارتباطات، شوراي بين‌الدول برنامة اطلاع‌رساني براي همه، شوراي بين‌الدول برنامة مديريت دگرگوني‌هاي اجتماعي و كميتة بين‌الدول اخلاق زيستي.

- مراکز، مؤسسات و باشگاه‌های یونسکو: این بخش از شبکه‌ها در 100 کشور جهان به ترويج افكار و عقايد یونسکو مي‌پردازد و فعالیت‌های آن را غنا  می‌بخشد. اکنون 4000 واحد باشگاه، و 100 مرکز و مؤسسة یونسکو در سراسر جهان فعال است.

- مدارس مرتبط با يونسكو: این مدارس به جوانان کمک می‌کنند که برداشت‌هاي خود را در مورد بردباری و تفاهم بین‌المللی توسعه بخشند. در حال حاضر 7900 باب مدرسة يونسكو در 176 کشور جهان داير است.

- سازمان‌های غیر دولتی: بیش از نیم قرن است که یونسکو با این‌ سازمان‌ها متناسب با زمينه‌هاي فعاليت خود همكاري مي‌كند كه در مسير تحقق اهداف و برنامه های سازمان و انتشار ایده‌های اخلاقی و معنوی آن در جامعة مدنی گام برمي‌دارد. یونسکو با 305 سازمان غیر دولتی بین‌المللی و 270 نهاد و بنیاد مشابه در جهان، مناسبات رسمی دارد.

- کرسی‌های یونسکو و شبكه‌هاي دانشگاه‌های همزاد: این بخش، شامل نهادها و شبکه‌هایی است که تحقیق، تعلیم و توسعه را در آموزش عالی پیرامون یک موضوع خاص در جهان، تشویق و ترویج می‌کند. در حال حاضر يونسكو داراي 618 کرسی و 60 شبكه دانشگاهي است.

- مجالس قانونگذاری: مجالس قانونگذاری کشورها نقش مهمی در تعيين مناسبات کاری دولت‌ها با کشورهای دیگر و مؤسسات محلی، منطقه‌ای و بین‌المللی براي ترویج صلح و توسعة پایدار دارد.

-رسانه‌ها: این بخش روزنامه‌نگاران، خبرنگاران و متخصصان رسانه‌های دیداری و شنیداری را در بر مي‌گيرد که در انتقال پیام‌های یونسکو به مخاطبان جامعة مدنی تأثير فراوان دارد.

بخش خصوصی: شبکه‌های بخش خصوصی شامل برخی از مؤسسات و بنگاه‌های اقتصادی خصوصی، بنیادها و سازمان‌های تجاری است که براي نيل به اهداف و آرمان‌های یونسکو تلاش می‌کنند.

 

فعالیت های یونسکو

Higher Education in Europe نام دارد.

·          

جوایز و مدال های یونسکو

یونسکو جوایز و مدال‌هایی را در زمینه‌های مختلف علمی و فرهنگی ارائه می‌کند که برخی از آنها عبارتند از:

 

 

 

مدیران کل یونسکو

1.       جولین هاکسلی، انگلستان، (۱۹۴۸-۱۹۴۶)

2.       تورس بودت، مکزیک، (۱۹۵۲-۱۹۴۸)

3.       جان ویلکینسون تیلور، ایالات متحده، (موقت ۱۹۵۳-۱۹۵۲)

4.       لوتر اوانس، ایالات متحده، ؛ (۱۹۵۸-۱۹۵۳)

5.       وتیورنیو ورونسه، ایتالیا (۱۹۶۱-۱۹۵۶)

6.       رنه ماهو، فرانسه، (۱۹۷۴-۱۹۶۱)؛ (موقت ۱۹۶۲)

7.       آمادو – ماهاتار ام بو، سنگال (۱۹۸۷-۱۹۷۴)

8.       فدریکو ماریو زاراگونوزا، اسپانیا (۱۹۹۹-۱۹۸۷)

9.       کوئیچرو ماتسورا، ژاپن (۱۹۹۹ - ۲۰۰۹)

10.   ایرینا گئورگوییوا[۱]، بلغارستان (۲۰۹ - تا کنون)

آدرس کمیسیون ملی یونسکو - ایران

تهران، بلوار میرداماد، روبه روی مسجد الغدیر، خیابان شهید حصاری ( رازان جنوبی )، خیابان یکم، شماره 15کدپستی: 1548946111صندوق پستی: 11155-4498تلفن: 22250890 و 22279885 نمابر: 22252536

 

 

منابع :

سایت یونسکو       http://www.unesco.org/new/en/unesco

- ویکی پدیا، دانشنامه آزاد                   http://fa.wikipedia.org

- وب سایت کمیسیون ملی یونسکو – ایران            http://irunesco.org