آموزش های فنی و حرفه ای

2-تعاريف ومفاهيم

مطالعه پيگيرانه Follow up study:  مطابق فرهنگ واژه هاي آموزش فني وحرفه اي سازمان بين المللي كار مطالعه پيگيرانه، عبارت از ارزشيابي ادواري پيشرفت فارغ التحصيلان پس از تكميل  دوره هاي مهارت آموزي است. مطالعه پيگيرانه نقش مهمي در برنامه ريزي مهارت آموزي به ويژه در اعتبار بخشي وبهبود روابط دارد. در اين بررسي معمولا موارد مختلفي  مورد توجه قرار مي گيرد از جمله :

-      نرخ اشتغال  فارغ التحصيلان

-      بررسي فاصله زماني ميان تكميل مهارت آموزي وكاريابي

-      تحقيق در مورد تاثير مهارت آموزي در سطح درآمد افراد

-      ارتباط مهارت با شغل  

-      بررسي نواقص آموزشي كه مانع كسب شرايط احراز شغل براي فارغ التحصيلان است. 

رهگيريTracer study: رهگيري عبارت ازمطالعه و بررسي مستمر نتايج  وضعيت كمي وكيفي اشتغال مهارت آموختگان قبول شده  در دوره هاي آموزشي برگزارشده  دريك مركز آموزشي در زمان اطلاع يابي ازآنان
 مي باشد.

مركز آموزشي: واحد آموزشي است،متشكل از 2 يا چند كارگاه آموزشي كه بر اساس مقررات به منظور ارتقاي مهارت و تخصص براي شاغلان و يا ايجاد مهارت در افراد متقاضي آموزش، فاقد مهارت و يا كم مهارت تاسيس وتجهيز مي شود.

كارگاه آموزشي :مكاني است در مراكز آموزش فني وحرفه اي كه براي اجراي دوره هاي آموزش فني وحرفه اي وانتقال مهارت ها ي لازم به كار آموزان در يك يا چند شغل ،تجهيز شده است.

دوره آموزشي : برنامه آموزشي مدوني  كه در طي دوره زماني معين با هدف ارتقاء دانش ، تغيير درنگرش ، رفتار وايجاد مهارت در آموزش گيرندگان بر اساس استاندارد آموزشي مهارتي توسط مربي متخصص اجرا و طبق ضوابط معين منجر به صدور گواهينامه پايان دوره مي شود.

مهارت آموختگان قبول شده : شامل كليه افرادي است كه در يك دوره آموزشي وآزمون آن شركت نموده و در آزمون نظري و عملي نهايي قبول شده باشند و از تاريخ اتمام  دوره آموزشي آنان 6 ماه گذشته باشد. تعيين اين شرط باعث جلوگيري از ورود خطا در آمار واطلاعات اكتسابي ناشي از ريزش تعداد نفرات در دوره­هاي آموزشي يا عدم شركت در آزمون است.

زمان انتظاركاريابي: مدت زمان انتظار براي كاريابي ياجايابي از تاريخ پايان دوره آموزشي  براي مهارت آموختگان كارجواست كه به دنبال كار يا شغل مناسب بوده اند.اين فاصله زماني صرفا براي اشتغال يافتگان بررسي مي شود.

زمان اطلاع يابي: مدت زمان لازم( 6 ماه) براي سپري شدن از اتمام دوره آموزشي براي انجام رهگيري  وبررسي وضعيت اشتغال مهارت آموختگان مي باشد تا هم زمان انتظار معقول كاريابي  يا فرصت زماني كافي جايابي براي يك مهارت آموخته فراهم شودوهم از اين رهگذر نتايج بدست آمده از هر  سري زماني قابليت  تطبيق ومقايسه پذيري راداشته باشد.

سازوكار اطلاع­يابي: نحوه كسب اطلاعات از طريق ارتباط مستقيم وتماس تلفني يا اينترتي با  كليه مهارت آموختگان قبول شده در يك دوره آموزشي جهت تكميل پاسخ هاي سوالات پرسشنامه وضعيت اشتغال مهارت آموختگان است .

بازه زماني رهگيري: فرآيند رهگيري فعاليتي مستمر و تدريجي است  يعني  برقراري ارتباط با مهارت آموختگان وتكميل پرسش نامه مربوطه، بطور روزانه، هفتگي يا ماهانه حداكثر بايك هفته تاخير قابل انجام است ولي تكميل فايل نرم افزاري وارسال گزارشات تنظيمي هر3 ماه يكبار  در خرداد، شهريور، آذر واسفند ماه  هر سال انجام مي­شود.گزارشات فصلي فوق تشكيل سري هاي زماني را ميدهد.

توجه: زمان تنظيم گزارشات و اعلام نتايج آن با بازه زماني مورد مطالعه بخاطر وجود فاصله زماني اطلاع يابي  همواره تأخير فاز 6 ماهه دارد.

مجري رهگيري :مربي ، مشاور ويا فردي است كه از طريق انعقاد قرارداد با مراكز آموزشي از وضعيت كمي و كيفي اشتغال حجم مشخصي از مهارت آموختگان قبول شده به تفكيك حرفه هاي آموزشي مركز مطلع مي شوند. اطلاع از وضعيت اشتغال به دو گونه است.

1- تماس تلفني با مهارت آموختگان و ثبت نتايج.

2- اقدام مستقيم مهارت آموخته از طريق سامانه هاي تحت وب

ارزيابي رهگيري :نتايج حاصل از رهگيري در سطح دوره آموزشي،  مركز آموزشي، منطقه و كشور قابل ثبت و  بهره­برداري براي مقاصد مختلف منجمله ارزيابي مربي دوره،تشخيص نياز بازار كارو  ارائه خدمات مشاوره و راهنمايي آموزشي- شغلي است .

 توجه: نتايج حاصل از رهگيري بايد خارج از هر گونه سوگيري وبرداشت اشتباه باشدوجهت افزايش قابليت اعتمادو اطمينان به نتايج آن، فقط به تعاريف ومفاهيم رهگيري  بايد توجه شود.

شاغل: فردي است كه درطول يكهفته گذشته براي در يافت مزد يا حقوق ويا كسب سود ودرآمد نقدي يا  غير نقدي به طور خود اشتغالي يامزد وحقوق بگيري،  حداقل 1 ساعت كار انجام داده باشدويا بدون مزدبراي يكي از خويشاوندان يافاميل كاركرده باشدويابصورت كارآموزي در محل كار درتوليد يا ارايه خدمات مشاركت داشته باشد.

 بيكار:فردي است كه  شاغل نبوده و كارجو ويا غير كارجو باشد.

 كارجو:فردي است كه عليرغم آمادگي شغلي و احراز شرايط به عللي موفق به اشتغال مناسب نشده و از طروق ذيل همچنان در  جستجوي كار يا ايجاد كسب وكاربوده است :ثبت نام وپيگيري در موسسات كاريابي دولتي وخصوصي،تماس با صاحبان كار يا كارفرمايان ، پرس وجو از دوستان وآشنايان، درج آگهي در روزنامه  يا مطالعه  آگهي هاي استخدام ،جستجوي منابع مالي وامكانات براي شروع فعاليت خود اشتغالي يا اشتغالزايي،تقاضاي جواز فعاليت يا پروانه كسب غير كارجو :فردي است كه كارجو نبوده وبه دلايل ذيل آمادگي وشرايط اشتغال را ندارد:

بيماري و ناتواني جسمي موقت، بارداري زنان، اشتغال به تحصيل يا آموزش، مسئوليت هاي شخصي ويا خانوادگي ، بي نيازي از انجام كار به دليل  داشتن درآمد يا اندوخته مالي ويا آگاهي نداشتن از روش هاي جستجوي كار، دلسردشدن از جستجوي كار،در انتظارفصل كاري ياپاسخ كارفرما،در انتظار بازگشت به شغل قبلي ،يادر انتظار به ثمر رسيدن اقدامات وآغاز كار در آينده

3- اقلام آماري:

تعداد ثبت نام شدگان در دوره آموزشي: منظور افرادي است كه در مراجعه به مركز آموزشي ،  با انتخاب يك حرفه آموزشي، نسبت به ثبت نام قبل از شروع دوره آموزشي اقدام  نموده باشند.

تعداد شركت كنندگان دردوره آموزشي: منظور افرادي است كه در دوره شركت نموده وتا انتهاي دوره آموزش را ادامه داده اند.

تعدادشركت كنندگان درآزمون:منظور افرادي است كه هم در آزمون هاي نظري و هم عملي شركت كرده وحاضر شده  باشند.

تعدادقبول شدگان در آزمون: منظور افرادي است كه هم در آزمون هاي نظري و هم عملي قبول شده باشند وموفق به دريافت گواهينامه شوند.

تعدادمهارت آموختگان قبلا شاغل: منظور افرادي است كه قبل از شركت در دوره آموزشي طبق تعريف، شاغل بوده اند.

تعداد مهارت آموختگان اشتغال يافته: منظور افرادي است كه قبل از شركت در دوره آموزشي بيكارولي پس از شركت در دوره آموزشي طبق تعريف، شاغل شده واشتغال يافته باشند.

اشتغال يافتگان مرتبط بادوره آموزشي: منظور اشتغال يافتگاني است كه شغل اكتسابي آنان بامحتواي دوره آموزشي طي شده در آموزشگاه آزادكاملامرتبط يا تا حدودي مرتبط باشد.

 ميانگين سطح حقوق يادرآمد اشتغال يافتگان ميانگين حقوق يادرآمددر يك دوره آموزشي متوسط حقوق يادرآمد كل مهارت آموختگان آن دوره برحسب هزارريال ميباشد و:ميانگين حقوق هر فرد اشتغال يافته متوسط حقوق يادرآ مد در3ماه آخر اشتغال او است.

ميانگين فاصله زماني انتظار كاريابي اشتغال يافتگان :متوسط زمان انتظاركاريابي كل مهارت آموختگان يك دوره آموزشي برحسب روز ميباشد.

كارجويان: منظور افرادي است كه پس از اتمام دوره آموزشي طبق تعريف كارجو، به علل ذيل در كاريابي ناكام مانده اند:1 كمبود فرصت شغلي، 2پايين بودن دستمزد ويا جايگاه شغل پيشنهادي، 3ضعف مهارتي وآموزشي، 4عدم رغبت وعلاقه به شغل پيشنهادي ويا  5  سرمايه كافي براي اشتغالزايي يا خود اشتغالي

 غير كارجويان: منظور افرادي است كه پس از اتمام دوره آموزشي طبق  تعريف غير كارجو،  به دلايل ذيل شرايط اشتغال را ندارند. 1 عدم تمايل به كار،  2خانه دار،    3سرباز،   4 دانش آموز،   5 دانشجو

نامشخص: فردي است كه امكان برقراري ارتباط يا دسترسي به اطلاعات و مشخصات  اشتغال او حتي پس از 2بارتماس تلفني به دلايل مختلف از جمله تغيير آدرس ، تغيير شماره تلفن فراهم نمي شود. وجود اين كميت كه معادل استاندارد آماري اظهار نشده است ،اختلافات آماري را كاهش مي­دهدو از بهم خوردن تعادل بين شاخصهاي آماري  جلوگيري مي نمايد.

4- شاخصهاي آماري:

به منظور بررسي وضعيت نتايج حاصل از رهگيري اشتغال مهارت آموختگان شاخصهاي كمي و كيفي ذيل تعريف و بيان مي­شود و عملكرد مراكز آموزشي مناطق نيز در همين چهارچوب بررسي و ارزيابي مي­گردد.

1 - درصد جذب : نسبت تعداد ثبت نام شدگان قطعي به تعداد ثبت نام شدگان موقت در ضريب 100 است .بدين معني است كه تعداد افرادي كه بصورت موقت ثبت نام كرده اند مراحل مشاوره را انجام داده وبه عنوان كارآموز به كارگاه معرفي شده اند.درصد جذب، نشانگرتلاش عوامل مركز دراطلاع رساني،هدايت و جذب افراد
 مراجعه كننده به مركز آموزشي مي باشد.

2 - درصد نگهداشت :  نسبت تعدادشركت كنندگان در آزمون نهايي به تعداد ثبت نام شدگان قطعي در ضريب 100 است. منظور تعداد كارآموزاني است كه دوره آموزشي راتا انتها ادامه داده اند ودر آزمون هاي كتبي وعملي پايان دوره آموزشي شركت نموده اند وهرچه عدد حاصل به 100 نزديكتر باشد نشاندهنده ميزان بالاي نگهداشت كارآموز در دوره آموزشي وآزمون  است كه ناشي از روحيه ،انگيزه وپشتكار بالاي كارآموزان وتلاش عوامل مركز است.

3- درصد قبولي: نسبت تعداد قبول­شدگان نهايي آزمون به تعداد شركت­كنندگان در آزمون در ضريب 100 است. اين شاخص علاوه بر ارزيابي سطح كيفيت آموزشي، مي­تواند نشانگر تلاش  مديران ومربيان آموزشگاه هادر ارتقاء نرخ كيفيت دوره هاي آموزشي  در مقاطع  مختلف باشد.

4- درصد شاغلان قبل از آموزش: نسبت تعدادمهارت آموختگان قبلا شاغل به تعدادقبول شدگان در آزمون در ضريب 100است. بديهي است تعداد قابل توجهي از كارآموزان قبل از شركت در دوره آموزشي، شاغل بوده و با هدف ارتقاء و تكميل مهارت در دوره شركت كرده­اند. اين شاخص ميتواندنشانگر جاذبه و كشش آموزشهاي فني و حرفه­اي براي شاغلان باشد.                      

5- درصد اشتغال يافتگان پس از آموزش: نسبت تعدادمهارت آموختگان  اشتغال يافته به تعدادقبول شدگان در آزمون در ضريب 100است. اين شاخص مي­تواند نشانگر نتيجه تلاش كليه عوامل مديريتي آموزشگاه در افزايش اشتغال پذيري مهارت آموختگان باشد.

6- درصداشتغال يافتگان مرتبط با دوره آموزشي : نسبت تعدادمهارت آموختگان  اشتغال يافته مرتبط بادوره آموزشي به تعدادكل اشتغال يافتگان در ضريب 100است.

7- درصد بيكاران:

نسبت تعدادمهارت آموختگان  بيكار(كارجو، غير كارجو) به تعدادقبول شدگان در آزمون در ضريب 100است.  اين شاخص به صراحت بيانگر ميزان عدم اشتغال­پذيري مهارت آموختگان به دلايل مختلف است.                                                      

8-  درصدغيركارجويان: نسبت تعدادمهارت آموختگان ذيل به تعدادقبول شدگان در آزمون در ضريب 100است:

1- تعداد افراد عدم تمايل به كار2- تعداد افرادخانه­دار3- تعدادافراد سرباز 4- تعداد افراد ادامه تحصيل دهنده  شامل دانش آموزان ودانشجويان

9- درصدكارجويان : نسبت تعدادمهارت آموختگان ذيل به تعدادقبول شدگان در آزمون در ضريب 100است:  1- كمبود فرصت شغلي 2- پايين بودن دستمزد  3- ضعف مهارتي كارجو  4- عدم رغبت به شغل پيشنهادي 5 – عدم سرمايه كافي

10- درصد وضعيت نامشخص: نسبت تعدادمهارت آموختگان نامشخص به تعدادقبول شدگان در آزمون در ضريب 100است.   

5 - جامعه آماری ، نمونه آماری و تعاریف آماری

جامعه آماری :جامعه عبارتست از مجموعه ای از اعضا ، افراد و اشیایی که حداقل داراي یک ویژگی مشترک باشد . جامعه آماري در اين بررسي شامل 550 مركز آموزشي فني وحرفه اي در مناطق كشور مي باشد.اين مراكز بسته به عوامل ومتغييرهاي مختلف نظير فضا ، نيروي انساني ،امكانات وتجهيزات به درجات مختلف 1و2و3 تقسيم بندي شده اند.

نمونه آماری : نمونه ، بخشی از جامعه است که معرف آن می باشد . به بیان دیگر نمونه گیری یعنی انتخاب تعدادی از افراد، حوادث و اشیاء از یک جامعه تعریف شده به عنوان نماینده آن جامعه . دراين بررسي تعداد 148 مركز آموزشي مختلف در مناطقي كه داراي درجه بندي 1و2 بوده اند، مورد مطالعه قرار گرفته است. بعبارت ديگر نمونه آماري شامل 9/26 درصد از جامعه آماري است وتعداد مراكز در هر استان بين2   الي 8 مركز آموزشي متغيير بوده است  به طوريكه سهم هر منطقه از نمونه آماري بين 35/1 تا 4/5 درصد مي باشد.  

 روش نمونه گيري :روش نمونه گيري بصورت خوشه اي است منظور ازخوشه گروه هايي است كه به طور طبيعي تشكيل مي شوندوواحد انتخابي فرد نيست بلكه گروهي از افرادند  بطوريكه تعدادي مراكزآموزشي انتخاب وسپس كليه كارگاهها وكارآموزان هر دوره آموزشي آن مركزمورد بررسي قرار مي گيرد.لكن با توجه به متفاوت بودن درصد نگهداشت در دوره هاي آموزشي براي جلوگيري از اختلافات آماري ناشي از آن فقط افراد قبول شده در آزمونهاي نهايي مورد بررسي واقع مي شوند.

ابزار اندازه گیری :ابزار اصلي اندازه گيري پرسشنامه محقق ساخته است كه اطلاعات بدست آمده ازمهارت آموختگان ابتدا در آن وارد وپس از جمع بندي به نرم افزارl excel منتقل مي گردد نرم افزار امكان احصاء نتايج در سطح مركز، استان وكشور بر حسب داده هاي اطلاعاتي وپيامدهاي آموزشي واشتغال را فراهم مي آورد.

 6 - نظارت و ارزيابي

در سطح استان مشاوران بايد بر حسن اجراي فرآيند رهگيري نظارت نمايند و نتايج بدست آمده راكنترل كنند تا صحت و سقم اطلاعات محرز گردد و بطور تصادفي 2% از اطلاعات پرسشنامه ها و فايل هاي نرم افزاري را مورد بررسي قرار دهند.در سطح كشور ارزيابي عملكرد مناطق ، در حقيقت بررسي نحوه پياده سازي سازوكار اطلاع يابي از وضعيت اشتغال و نيز بررسي كيفيت ، صحت ، دقت و ورود جزئيات آمار و اطلاعات دريافتي خواهد بود.

 7- وضعيت عملكردآماري استانها ومقايسه آن

جهت بررسي پيامدهاي آموزشي واشتغال كارآموزان تعداد 55080 نفر مهارت آموخته قبول شده در 31 منطقه كشور در سال 1388-1387 مورد مطالعه ورهگيري قرار گرفته شده است با توجه به جداول 2و3 عملكرد وسهم هر منطقه به تفكيك اقلام وشاخصهاي آماري مورد بررسي وكنترل واقع مي گردد.

1- تعداد مركز مورد رهگيري : استانهاي اصفهان ، آذربايجان شرقي ويزد با 8 مركزبالاترين سهم به ميزان4/5 درصد را دارا بوده اند.

2- تعداد افراد مورد رهگيري : استان مازندران با 6324  نفربالاترين سهم واستان هرمزگان با 120 نفركمترين سهم در كشوررا دارا بوده اند.

3- درصد جذب : استان گيلان با 64/96 درصدبالاترين ميزان واستان خراسان شمالي با 75/39  درصدپايين ترين ميزان را در كشور دارا مي باشند.

4- درصد نگهداشت : استان گيلان با 86/98 درصد بالاترين واستان كرمانشاه 73/71 درصد پايين ترين ميزان نگهداشت را داشته اند.

5- درصد قبولي : استان گيلان با 05/96 درصد بالاترين واستان خوزستان با 9/62درصد پايين ترين درصد قبولي رادارا مي باشند.

6- درصد قبلا شاغل : استان آذر بايجان غربي با 55/ 43 درصدبالاترين واستان زنجان 87/2 درصد پايين ترين درصد را دارا مي باشند.

7- درصد اشتغال يافتگان: استانهاي كرمان با 07/54 درصد ويزد 56/53 درصد بالاترين واستان كردستان با 68/4 درصد پايين ترين ميزان اشتغال يافته را دارا مي باشند.

8- درصد اشتغال يافتگان مرتبط: استان ايلام با 5/54 درصد بالاترين واستان زنجان با 13/4 درصدپايين ترين ميزان رادارا مي باشند.

9- درصد غير كارجويان : استان همدان با 38/46درصد بالاترين واستان گلستان با 7/5 درصدكمترين آمار را دارا مي باشند.

10- درصد كارجويان : استان خوزستان با 14/41 درصد بالاترين واستانهاي بوشهر 72/1 درصد، كرمان 5/4 درصد وكهكيلويه بويراحمد86/3 درصد كمترين ميزان كارجو را دارند.

11- درصد اختلاف آماري  : استان چهارمحال وبختياري با دارا بودن كمترين ميزان اختلاف آماري بيشترين دقت واستان يزد با بيشترين درصد اختلاف آماري كمترين دقت را دارا مي باشند.

توجه : با عنايت به آنكه اجراي فرايند آماري ونمونه گيري در خصوص بحث رهگيري اشتغال براي اولين بار اتفاق افتاده است در سريهاي زماني ابتدائي اختلافات آماري معتنابهي به چشم مي خورد كه در سري هاي زماني بعدي اين اختلافات به حداقل ممكن كاهش يافته است.   

8 -  وضعيت كشوري وسريهاي زماني

همانطوركه قبلا نيز گفته شد كليه نمونه گيريها واطلاع يابي از وضعيت اشتغال درزمان معيني از پايان دوره آموزشي انجام مي شود به طور كه سري هاي زماني مشابه راپديد مي آوردو اين يكساني در آمارگيري قابليت مقايسه پذيري واستنتاج از سري هاي زماني را ايجاد مي نمايد.سري هاي زماني به صورت 3 ماهه يا فصلي ايجاد شده است .عملکرد رهگیری در6 حوزه ذيل برحسب نفرودرصدبه تفكيك مورد بررسي قرارمي گيرد.

1- پذيرش ، آموزش وآزمون

2- وضعيت اشتغال

3- وضعيت اشتغال يافتگان

4- وضعيت بيكاري مهارت آموختگان

5- غيركارجويان

6- كارجويان

1-   پذیرش ، آموزش و آزمون

از تعداد 92165 نفر به واحد پذيرش مراكز آموزش فني وحرفه اي نمونه مراجعه نموده اند وثبت نام موقت شده اند تا پس از طي مراحل مشاوره تعداد 75960 نفر ثبت نام قطعي شوند از بين اين افراد تعداد 68527 نفر دوره آموزشي را تا انتها به پايان رسانده ودر آزمون هاي نظري وعملي شركت جسته وسپس تعداد 55080 نفر در اين آزمون ها قبول شده اند وموفق به دريافت گواهينامه مهارت گرديده اند.( جدول 4)

 ميزان جذب افراد مراجعه كننده به مركز جهت شركت در دوره آموزشي 87/79 درصد وميزان حفظ ونگهداشت كارآموزان در دوره آموزشي وآزمون 21/90 درصد وميزان قبولي افراد شركت كننده در آزمون 38/80 درصد مي باشد.( جدول 5)

تغييرات درصد جذب ، درصد نگهداشت ودرصد قبولي طي سريهاي زماني مختلف بطور مقايسه اي در نمودار 1 آمده است .ميزان اين تغييرات در طي مقاطع مختلف سال ، با يكديگر اختلاف فاحشي ندارند وبطور كلي با تغييرات فصول سال ارتباط معناداري ندارند ولي مي توان گفت هم كمترين درصد جذب كارآموز در مركز وكارگاههاي آموزشي وهم كمترين درصد نگهداشت آنان در طول دوره آموزشي وشركت در آزمون در فصل زمستان اتفاق افتاده است .

2-   وضعیت اشتغال

از تعداد 55080 نفر قبول شدگان نهايي آزمونهاي نظري وعملي ،9761 نفر قبل از شركت در دوره آموزشي شاغل
بوده اند وتعداد 13235 نفر پس از طي دوره آموزشي اشتغال يافته اند. تعداد غير كارجويان 20518 نفر وتعداد كارجويان 14925 نفر مي باشد در اين ميان تعداد 1007 نفر بعلت عدم دسترسي به مشخصات تماس يا عدم امكان برقراري ارتباط، وضعيت اشتغال آنان نامشخص مي باشد. ( جدول 6)

 ميزان كارآموزان قبلاشاغل 72/17 درصد ميزان اشتغال يافتگان در اثر شركت در دوره آموزشي 02/24 درصد وميزان غير كارجويان 25/37 درصد وميزان كارجويان (بيكاران واقعي) 09/27 درصد وافراد نامشخص در اشتغال 82/1 درصد است. ( جدول 7  )

 تغييرات كارآموزان قبلا شاغل ، اشتغال يافتگان ، غيركارجويان ، كارجويان ونامشخص طي سريهاي زماني مختلف بطور       مقايسه اي در نمودار 2 آمده است. تغييرا ت كارآموزان قبلا شاغل در طي فصول مختلف به گونه اي است كه درزمستان بيشترين اشتغال ودر بهار كمترين اشتغال را از آموزش هاي فني وحرفه اي داشته اندكه احتمالا بخاطر تعطيلات اول سال است . تغييرات اشتغال يافتگان نشانگر آنست كه بيشترين ميزان اشتغال در نيمه دوم سال اتفاق مي افتد. تغييرات غيركارجويان نيز بجز فصل تابستان روندي ثابت دارد از آنجائيكه بخش اعظم غيركارجويان ، دانش آموزان مي باشند وسال تحصيلي آنان از ابتداي پاييز آغاز مي شود طبيعي است كه بالاترين درصد پاييز وكمترين درصد غيركارجويان در تابستان باشد تغييرات كارجويان بيكاران واقعي در طول سال روند قابل توجيهي ندارد.

3-  وضعيت اشتغال يافتگان

همانطور كه گفته شد از تعداد 55080 نفر قبول شدگان نهايي آزمونهاي نظري وعملي ، تعداد 13235 نفر اشتغال يافته اندكه در اين ميان تعداد 8098 نفر در مشاغل كاملامرتبط يا تا حدودي مرتبط با دوره آموزشي طي شده شاغل شده اند. ميانگين سطح حقوق يا درآمد اشتغال يافتگان 86/2740 هزار ريال در ماه است ، ميانگين فاصله زماني انتظار كاريابي براي اشتغال يافتگان از تاريخ اتمام دوره آموزشي 93/98 روز مي باشد واين مطلب نشانگر آنست كه كارآموزاني كه آماده بكارو واجد شرايط اشتغال بوده اند ،ظرف مدت حدودا3 ماه پس از اتمام دوره آموزشي كه در جستجوي كار بوده اند ، موفق به پيدا كردن كار شده اند. ( جدول 8 )

جدول 8:وضعيت اشتغال يافتگان ، اشتغال يافتگان مرتبط ، ميانگين سطح حقوق وميانگين فاصله انتظار كاريابي در سري هاي زماني برحسب نفردرسال 1388-1387

 درصد اشتغال يافتگان كاملا مرتبط يا تا حدودي مرتبط با دوره آموزشي كه گذرانده 18/61 درصد مي باشد واين نشانگر آنست كه محتواي استانداردهاي مهارتي آموزشي وسرفصلهاي آن ، توانايي هاي لازم براي كسب شرايط احراز مشاغل هم خانواده ، مرتبط ومتنوعي را بخوبي ايجادو پوشش مي دهد.( جدول 9)

 تغييرات اشتغال يافتگان كاملامرتبط ياتا حدودي مرتبط با دوره آموزشي گذرانده شده در نمودار 3 آورده شده است روند اين تغييرات بطور مستقيم با تغييرات فصول ارتباطي ندارد ولي مي توان گفت در هر فصل كه ميزان درصد اشتغال يافتگان نازل بوده است در همان فصل بطور معكوس ميزان ارتباط شغلي با دوره هاي آموزشي بسيار بالا بوده است واين موضوع كاملامنطقي است. 

  4- وضعیت بیکاری مهارت آموختگان

از تعداد 55080 نفر قبول شدگان نهايي آزمونهاي نظري وعملي تعداد 35443 نفر از اين مهارت آموختگان به دلائل مختلفي بيكار مانده اند وموفق به كاريابي يا خود اشتغالي نشده اند از اين تعداد بيكاران تعداد 20518 نفر تحت عنوان غيركارجويان به دلائل مختلف شرايط اشتغال وآمادگي براي كار نداشته اند وتعداد 14925 نفر تحت عنوان كارجويان عليرغم تمايل وآمادگي كار وواجد شرايط بودن پس از جستجوي كار متاسفانه موفق به كاريابي يا خوداشتغالي نشده اند. (جدول 10 )

جدول10 :وضعيت بيكاري به تفكيك غيركارجويان وكارجويان در سري هاي زماني برحسب نفردرسال 1388-1387 

 ميزان بيكاران دركل 34/64 درصد وميزان غيركارجويان 25/37 درصد وميزان كارجويان كه بيكاران واقعي مي باشند 09/27 درصد است .( جدول 11 )

 جدول 11:وضعيت بيكاري به تفكيك غيركارجويان وكارجويان در سري هاي زماني برحسب درصددرسال 1388-1387 

 تغييرات ميزان بيكاري ، ميزان غيركارجويان وكارجويان طي سريهاي زماني مختلف بطور مقايسه اي در نمودار4آمده است تغييرات بيكاري در مقاطع مختلف سال نشانگر آنست كه بالاترين ميزان بيكاري در فصل بهار مي باشد اما روند بيكاري واقعي كارجويان تغييرات محسوس وقابل توجهي ازفصل سال را نشان نمي دهد.

5-  غیرکارجویان

 همانطور كه قبلاگفته شد از تعداد 55080 نفر قبول شدگان آزمونهاي نهايي نظري وعملي تعداد 20518 نفر غيركارجو مي باشد تفكيك اين افراد كه به دلائل مختلف شرايط اشتغال را نداشته اند به گونه اي است كه تعداد 1742 نفر به عللي تمايل به كار نداشته اند وتعداد 2920 نفر خانه دار مي باشند ونمي توانند در فعاليتهاي اقتصادي مشاركت داشته باشند وتعداد 2739 نفر مشمول خدمت مقدس سربازي بوده ولذا اعزام به خدمت گرديده اند وتعداد 13370 نفرهم شامل دانش آموزان ودانشجويان ، ادامه تحصيل داده اند.( جدول 12)

جدول 12 :وضعيت بيكاري به تفكيك عدم تمايل به كار ، خانه دار ، سرباز، ادامه تحصيل دهندگان غير كارجو در سريهاي زماني بر حسب نفردرسال 1388-1387 

  25/37 درصد غيركارجويان شامل افراد عدم تمايل به كار 16/3 درصد ، افراد خانه دار 30/5 درصد وافراد سرباز 97/4 درصد وافراد ادامه تحصيل دهنده 27/24 درصد مي باشد( جدول 13).

جدول 13 :وضعيت بيكاري غير كارجويان به تفكيك عدم تمايل به كار ، خانه دار ، سرباز، ادامه تحصيل دهندگان در سريهاي زماني بر حسب درصددرسال 1388-1387 

    تغييرات افراد مختلف غيركارجويان به تفكيك عدم تمايل به كار ، خانه دار ، سرباز وادامه تحصيل در مقاطع مختلف سال در نمودار 5 آمده است .درخصوص عدم تمايل به كار اين موضوع روندي ثابت دارد همچنين روند تغييرات براي سربازان در فصل زمستان كمترين تعداد ودر فصل بهار بيشترين تعداد است كه اين مطلب تا حدود زيادي قابل توجيه است كه پسران براي اعزام به خدمت فصول سرد سال را انتخاب نمي كنند وترجيح مي دهند در نيمه اول سال به خدمت اعزام شوند.روند تغييرات براي ادامه تحصيل دهندگان نيز نشان مي دهد كمترين ميزان ادامه تحصيل مربوط به زمستان است واحتمالانيمه دوم در دانشگاه كمتر از نيمه اول براي دانشجويان ظرفيت ورودي دارد

  يكبار ديگر سهم هر يك از عوامل غيركارجويان به تفكيك عدم تمايل بكار ، خانه دار ،سرباز و
ادامه تحصيل دهندگان بررسي مي شود به ترتيب افراد عدم تمايل به كار با 49/8 درصد كمترين وافراد سرباز با 34/13 درصد وسپس افراد خانه دار با 23/14 درصد وبالا خره ادامه تحصيل دهندگان با بالاترين سهم 16/65 درصد قرار مي گيرند پس بالاترين علت عمده بيكاري مهارت آموختگان نداشتن آمادگي بكار به دليل شرايط ناقص تحصيلي يا تمايل به ادامه تحصيلات تكميلي است چنانچه افزايش نرخ اشتغال مهارت آموختگان به عنوان يك هدف منظور شود بايد در هنگام ثبت نام اين افراد از الويت كمتري برخوردار گردند.

جدول 14 :سهم عوامل به تفكيك عدم تمايل به كار ، خانه دار ، سرباز، ادامه تحصيل از بيكاري غير كارجويان در سريهاي زماني بر حسب درصد در سال 1388-1387

 تغييرات سهم هركدام از عوامل عدم تمايل به كار ، خانه دار ، سرباز وادامه تحصيل غيركارجويان در فصول مختلف سال بطور مقايسه اي در نمودار 6 آمده است. همانگونه كه مشهود است درصد سهم ادامه تحصيل دهندگان در هر فصلي از سال بيشترين ميزان را دارد وسهم عدم تمايل به كار در هر فصلي از سال كمترين ميزان را دارد.  

     ۶ -  کارجویان

 همانطور كه قبلا گفته شد از 55080 نفر قبول شدگان آزمون نهايي نظري وعملي تعداد 14925 نفر در جستجوي كار بوده اند وواجد شرايط اشتغال بوده اند ولي به علل مختلف موفق به كاريابي يا خود اشتغالي نشده اند از اين افراد كه بيكاران واقعي را تشكيل مي دهند تعداد 12257 نفر كمبود فرصت شغلي ودسترسي به آنرا علت بيكاري تعداد 1454 نفر پايين بودن دستمزد پيشنهادي يا جايگاه پايين اجتماعي آن شغل را علت نپذيرفتن آن شغل ونهايتاعلت بيكاري خود دانسته اند 496 نفر به ضعف مهارت اكتسابي خود كه ناشي از كيفيت آموزشها است را علت بيكاري دانسته اند وتعداد 465 نفر هم به مشاغل پيشنهادي رغبت وعلاقه اي نداشته اند وهمچنان بيكار مانده اند. ( جدول 15)

جدول 15: وضعيت بيكاري كارجويان به تفكيك كمبود فرصت شغلي ،پايين بودن دستمزد ، ضعف آموزش مهارتي 
عدم رغبت به شغل پيشنهادي بر حسب نفر در سريهاي زماني در سال 1388-1387

 علت بيكاري كارجويان بدين ترتيب است كه 25/22 درصد كمبود فرصت شغلي، 63/2 درصد پايين بودن دستمزد، 9/0 درصد     ضعف آموزش مهارتي، 84/0 درصدعدم رغبت به شغل پيشنهادي است. (جدول 16)

 جدول16 : وضعيت بيكاري كارجويان به تفكيك كمبود فرصت شغلي ،پايين بودن دستمزد ، ضعف آموزش مهارتي

 عدم رغبت به شغل پيشنهادي بر حسب درصد در سريهاي زماني در سال 1388-1387

  تغييرات سهم هر يك از عوامل براي افراد كارجو در مقاطع مختلف زماني در نمودار 7 آمده است تغييرات كمبود فرصتهاي شغلي ، پايين بودن دستمزد ، ضعف آموزش مهارتي ، عدم رغبت به شغل پيشنهادي با تغييرات  فصول سال اختلافات فاحش وارتباطات معناداري ندارد وعموما روندي ثابت را طي مي كنند.

نمودار 7 : تغييرات سهم كمبود فرصت شغلي ،پايين بودن دستمزد ، ضعف آموزش مهارتي ، عدم رغبت به شغل پيشنهادي بر حسب درصد در سريهاي زماني در سال 1388-1387

   يكبار ديگر سهم هريك از عوامل در بيكاري واقعي كارجويان را بررسي مي كنيم كمبود فرصتهاي شغلي 12/82 درصد ، پايين بودن دستمزد 74/9 درصد ، ضعف آموزش مهارتي 32/3 درصد وعدم رغبت به شغل پيشنهادي 11/3 درصد مي باشد لذا عدم امكان دسترسي به فرصتهاي شغلي علت بزرگ و عمده بيكاري مهارت آموختگان است كه مي تواند ناشي از مهارتهاي ناكافي شبكه سازي ومهارتهاي ارتباطي مهارت آموختگان وخود ناشي از ناكافي بودن آموزشها وعدم گذراندن دوره هاي آمادگي شغلي باشد ويا آنكه بعلت شرايط اقتصادي نامناسب بنگاه هاي اقتصادي براي جذب وبكارگيري نيروي انساني جديد است كه باز هم ناشي از ناكافي بودن آموزش ها در خصوص مباحث كارآفريني وخوداشتغالي است( جدول 17).

 جدول 17 :سهم عوامل به تفكيك كمبود فرصت شغلي ، پايين بودن دستمزد ، ضعف آموزش مهارتي و عدم رغبت به شغل پيشنهادي در بيكاري كارجويان در سريهاي زماني بر حسب درصد در سال 1388-1387

 سهم هر يك از عوامل در بيكاري واقعي كارجويان بطور مقايسه اي در مقاطع مختلف سال در نمودار 8 آمده است .تغييرات سهم هر يك از عوامل با تغييرات فصول سال اختلاف فاحش وارتباط معناداري را نشان نمي دهد. آنچه بطور حتم مشهود است كمبود فرصت شغلي بعنوان بزرگترين علت بيكاري كارجويان در تمام فصول سال مطرح است كه كمترين علت را ضعف آموزشهاي مهارتي اكتسابي وعدم رغبت به شغل هاي پيشنهادي در هر فصل از سال تشكيل مي دهد.

 نتيجه گيري

عقلاني ومنطقي است كه بيان اثر بخشي وكارآئي آموزشهاي فني وحرفه اي در سازمان واظهارنظر صريح در خصوص آن بايد درمقام مقايسه با استانداردهاي قابل قبول در خصوص ميزان اشتغال در دستگاههاي آموزشي ومهارتي جهاني يا سطوح كشوري صورت پذيرد از آنجائيكه در سازمان در سطح جهاني مطالعه اي قبلا در اين خصوص صورت نگرفته است لذا  دسترسي به استانداردهاي بين المللي فعلا  فراهم نبوده است، همچنين در سطح ملي نيز تاكنون هيچ دستگاه آموزشي به تبيين وانتشار وضعيت اشتغال فارغ التحصيلان يا دانش آموختگان خود بطور مستمر ومكتوب  اقدام نكرده است. لذا تلاش در اين جهت فقط مي تواند معطوف به نتايج حاصل از استقرار خود فرايند رهگيري اشتغال در سازمان وتحليل پيامدهاي آن باشد.

از آنجائيكه گروههاي هدف در سازمان شامل كارجويان وشاغلين است.ميزان 72/17 درصد از مهارت آموختگان را افرادي تشكيل داده اند كه قبل از شركت در دوره ها ي آموزشي شاغل بوده اند وهدف آنان ارتقاء مهارت وپيشرفت در كار بوده است لذا طبيعي است كه سقف افراد اشتغال يافته در اثر آموزش حداكثر 28/82  باشد كه در اين ميان نيز افراد فراواني هستند كه واجد شرايط كار نبوده وآمادگي لازم براي اشتغال را ندارند كه 25/37 درصد از مهارت موختگان را تشكيل مي دهند به عبارت ديگر حداكثر سقف ظرفيتي امكان اشتغال پذيري مهارت آموختگان به ميزان 99/44 درصد شامل 02/24 درصد اشتغال يافتگان و09/27 درصد كارجويان است كه نسبت تقريبا  برابر وپاياپايي بين اشتغال يافتگان وكارجويان برقرار مي باشد.چنانچه بر اساس تعريف واستانداردهاي آماري كه سربازان را جزء شاغلين محسوب مي كنند در اينجا نيز اين گونه عمل كنيم آنوقت درصد اشتغال يافتگان به ميزان 97/4 قابل افزايش است كه ميزان برابري به وضوح قابل درك است .

نكته بسيار حائز اهميت ديگر در خصوص كارائي خارجي آموزشهاي فني وحرفه اي در سازمان فاصله زماني انتظار بسيار كوتاه مدت براي كاريابي پس از اتمام دوره آموزشي به ميزان ميانگين 3 ماه است ، همچنين ارتباط بسيار قوي وشديد مشاغل اكتسابي اشتغال يافتگان با نوع و ماهيت دوره هاي آموزشي است بطوريكه 18/69 درصد از اشتغال يافتگان در مشاغلي كه كاملا مرتبط يا تا حدودي مرتبط با دوره آموزشي گذرانده شده توسط آنان بوده است را پيدا ومشغول بكار شده اند. بمنظور افزايش نرخ اشتغال پذيري مهارت آموختگان وكاهش نرخ بيكاري آنان در ادامه پيشنهاداتي ارائه شده است.

  پيشنهادات

1- تقويت نظام مشاوره در مراكز آموزشي فني وحرفه اي به منظور جذب افراد بر اساس استعداد وعلائق آنان ونيازهاي بازار كار

2- الويت گذاري در پذيرش متقاضيان آموزش كه واجد شرايط اشتغال پذيري پس ازآموزش باشند.

3- شناسايي افراد كارجو وواجد شرايط اشتغال پس از دوره هاي آموزشي وبرگزاري دوره هاي آمادگي شغلي وكارآفريني صرفابراي آنان

4- الزام مراكز به داشتن سند رهگيري اشتغال مهارت آموختگان به تفكيك حرفه هاي آموزشي مركز جهت هرگونه برنامه ريزي آموزشي ، توسعه وتجهيز مراكز آموزشي

5- تعيين نرخ اپتيمم ضروري اشتغال مهارت آموختگان براي هر حرفه آموزشي در سطح كشور به منظور مقايسه وتصميم سازي جهت توسعه وتجهيز كارگاه آموزشي

6- بهره برداري از نتايج رهگيري اشتغال مهارت آموختگان در جهت هر گونه سياستگذاري دراشتغال واعطاي تسهيلات در طرحهاي اشتغالزائي نظير طرحهاي خوداشتغالي ، بنگاههاي زودبازده ، مشاغل خانگي و...

 7- بكارگيري نتايج رهگيري اشتغال مهارت آموختگان در ارائه خدمات مشاوره شغلي به مراجعين ومتقاضيان

8- برگزاري دوره هاي آموزشي كه پيامدهاي اشتغال مطلوب در منطقه دارد واعمال محدوديت براي دوره هاي آموزشي كه پيامدهاي اشتغال آن به اندازه كافي مطلوب نيست با استفاده از نتايج رهگيري اشتغال مهارت آموختگان

9- استقرار سامانه هاي نياز سنجي نيروي انساني جهت شناخت كمي وكيفي تقاضاي بازار كار به نيروي انساني به منظور عرضه وارائه خدمات آموزشي متناسب با آن

10- بهره برداري از اطلاعات سامانه هاي نياز سنجي نيروي انساني جهت اصلاح وروديهاي مراكز آموزشي از طريق اعمال مشاوره آموزشي

  11- آناليز تركيب بيكاران هر منطقه وشناخت مشاغل اشباع در جهت ارائه خدمات مشاوره شغلي مناسب به مراجعين

   12- استقرار نظام جامع اطلاعات بازار كار LMIS به منظور به اشتراك گذاري اطلاعات وبهره برداري از اطلاعات وبهره برداري از اطلاعات آن در جهت ارائه مشاوره شغلي وهدايت بهتر بسوي بازار كار

توسعه وبهبود فرايند رهگيري :

همانطور كه اشاره شد در اجراي فرايند رهگيري واستقرار نظام اطلاع يابي از وضعيت اشتغال وگردآوري آمار واطلاعات اشكالاتي به چشم مي خورد كه باعث ايجاد خطا وانحرافات آماري مي شود براي رفع اين مشكلات موارد ذيل  پيشنهاد مي گردد.

       -  فراهم نمودن نرم افزارهاي مناسب جهت گردآوري و جمع بندي آمار واطلاعات با دقت وسرعت بيشتر

-  افزايش چتر پوشش فرايند رهگيري درکلیه مراکز سازمان با ایجاد سازوکار مناسب از جمله تأمین
نیروی انسانی ،آموزش شبكه اطلاعاتي سامانه هاي تحت وب

- ايجاد امكان دسترسي به بانكهاي اطلاعاتي شاغلين جهت رصد نمودن كارآموزان بطور غير مستقيم از بنگاههاي اقتصادي

- اعمال الزاماتي براي مهارت آموختگان تا پس از طي دوره آموزشي نتايج اشتغال خود را بطور خودكار وداوطلبانه به مراكز آموزشي فني وحرفه اي اعلام نمايند.